\u003c/p>\u003cp>作者|\u003c/p>\u003cp>\u003cstrong>余英時\u003c/strong>\u003c/p>\u003cp>,歷史學家、漢學家\u003c/p>\u003cp>\u003cstrong>“\u003c/strong> 俠”是中國文化的獨特產品。這一論斷當然不是否認其他文化中也有和“俠”相似的現象。最明顯的如西方的“武士”(Knighthood)或“騎士”(Chivalry)確足與中國的“俠”相互參證。事實上,武士階層在世界各大文化中都先后扮演過重要的角色,而且其道德規范也大同小異。但比較文化史特別引人入勝之處則不在其“大同”的一面,而在其“小異”的部分。只有著眼于“異”,我們才能超越武士階層的世界通性,以進而彰顯“俠”的中國特性。本文將著重于“俠”在中國文化、社會史上的流變。這是因為“俠”的觀念在中國史上經歷了好幾個變遷階段,不容“一言以蔽之”。通過探源和溯流的研究方式,我們才能比較準確地劃定“俠”在整個文化系統中的位置。\u003c/p>\u003cp>\u003cstrong>一、 俠的起源及其中國特性\u003c/strong>\u003c/p>\u003cp>近代學人關于“俠”的起源討論較多,大體言之,他們認為“俠”是從古代“士”階層中逐步演變出來的,而古代的“士”則都是武士。事實上,商、周的“士”大致是文武兼資的,到了春秋以后才開始有文武的分化。下逮戰國時代,文士與武士已形成兩個截然不同的社會集團了。顧頡剛《武士與文士之蛻化》說:\u003c/p>\u003cp>然戰國者,攻伐最劇烈之時代也,不但不能廢武事,其慷慨赴死之精神且有甚于春秋,故士之好武者正復不少。彼輩自成一集團,不與文士溷。以兩集團之對立而有新名詞出焉:文者謂之“儒”,武者謂之“俠”。儒重名譽,俠重意氣?!糯奈浼姘恐潦欠制鐬槎?,憚用力者歸儒,好用力者為“俠”,所業既專,則文者益文,武者益武,各作極端之表現耳。\u003c/p>\u003cp>這一論斷大體是合乎歷史實況的。其中唯一可以斟酌之處是“俠”是否能看作“武士”的專名?!俄n非子·五蠹》云:\u003c/p>\u003cp>儒以文亂法,俠以武犯禁,而人主兼禮之,此所以亂也。\u003c/p>\u003cp>這大概便是顧氏立說的根據。但是我們似乎只能說出俠出于武士階層,而不能說凡是武士都可以稱作俠。嚴格言之,俠是武士中最具典型性并將武士道德發展至最高水平的人?!妒酚?middot;游俠列傳》云:\u003c/p>\u003cp>今游俠,其行雖不軌于正義,然其言必信,其行必果,已諾必誠,不愛其軀,赴士之厄困,既已存亡死生矣,而不矜其能,羞伐其德,蓋亦有足多者焉。\u003c/p>\u003cp>司馬遷這一段關于“俠”的描寫不但抓住了古代“俠”的真精神,而且也為后世仰慕“俠”行的人樹立了楷模。根據這一標準,大概只有武士中之出類拔萃者才能稱之為“俠”,一般武士是不夠格的。\u003c/p>\u003cp>“俠”既淵源于武士階層,則其出現的歷史過程大致與文士相同,也就是說,“俠”起于古代“封建”秩序的解體。文武兼包的“士”在周代“封建”制度中原是最底層的貴族。但到了春秋以后原有那種固定的封建等級制度已不能維持了,于是發生上下流動的現象。有些高層的貴族下降為“士”,更有不少平民上升到“士”的階層。一方面,“士”開始文武分化;另一方面,“士”的隊伍也在不斷擴大之中。齊思和《戰國制度考》指出:\u003c/p>\u003cp>平民既成為戰斗之主力,于是尚武好勇之風逐傳播于平民,而游俠之風與焉??犊傲x,盡忠效死,本為封建時代武力之特殊精神?!┐呵镏畟b士刺客,猶限于貴族。至戰國則舉國皆兵,游俠好勇之風,遂下被于平民。于是抱關擊柝,屠狗椎埋之流,莫不激昂慷慨,好勇任俠,以國士自許。而當時之王公大人,或用之以復仇,或資之為爪牙,往往卑禮厚幣,傾心結納。嚴仲子以萬乘之卿相,而下交于聶政;信陵君以強國之公子,而屈禮于侯生。此種泯除貴賤之態度,實封建時之所未有。而俠客亦遂激于寵禮,慷慨圖報;一劍酬恩,九死無悔。\u003c/p>\u003cp>平民上升為“士”(包括武士)是戰國時候最重要的變動之一。這便說明,中國的“俠”在歷史舞臺上初出現時即包括了平民在內,而非貴族階層所獨占。這是“俠”與西方“騎士”之間最顯著的文化差異之一。西方中古的騎士必然是貴族,故不僅有莊嚴的授爵典禮(dubbing),而且還有正式的組織(orders)。中國古代的“士”在春秋以前也是貴族并且也有成“士”之禮(如“冠禮”),但是至少在戰國時代士、庶之間的界線已趨于模糊,而且有關“士”的禮儀似乎也松弛了。今天傳世的禮書大致只能代表古代體制的理想化,不足以說明戰國以下的實際狀況。在“禮崩樂壞”以后,“士”的資格的取得是否必須通過形式的禮儀,如西方中古的騎士之例,至少在史籍上是找不到明確記載的。\u003c/p>\u003cp>從一般武士的情況推到“俠”的問題,則中西文化的差別更為清楚?!皞b”之名在春秋時代尚未出現。所以中國的“俠”從一開始即不限于貴族,而包括了許多平民在內?!妒酚?middot;游俠列傳》云:\u003c/p>\u003cp>古布衣之俠,靡得而聞已。近世延陵、孟嘗、春申、平原、信陵之徒,皆因王者親屬,藉于有土卿相之富厚,招天下賢者,顯名諸侯,不可謂不賢者矣。比如順風而呼,聲非加疾,其勢激也。至如閭巷之俠,修行砥名,后施于天下,莫不稱賢,是為難耳。然儒墨皆排擯不載。自秦以前,匹夫之俠,湮減不見,余甚恨之。\u003c/p>\u003cp>在這段文字中,司馬遷一連用了“布衣之俠”、“閭巷之俠”和“匹夫之俠”三個名詞,顯然都指平民而言,并持以與戰國四公子之輩相對照。在他的觀念中,戰國時代的“俠”顯然可分兩類:一為貴族(卿相)之俠,一為平民之俠,而后者更為可貴。這一點在《漢書·游俠傳》中說得更明白:\u003c/p>\u003cp>陵夷至于戰國,合從連橫,力政爭疆,由是列國公子,魏有信陵,趙有平原,齊有孟嘗,楚有春申,皆藉王公之勢,競為游俠,雞鳴狗盜,無不賓禮。\u003c/p>\u003cp>可見班固正是把四公子劃為“游俠”一類。至于《史記》中的“延陵”,據顧炎武《日知錄》卷二十八(史記注)條云:\u003c/p>\u003cp>延陵謂季札……以其遍游上國,與名卿相結,解千金之劍,而糸冢樹,有俠士之風也。\u003c/p>\u003cp>顧氏以“延陵”為春秋時代的吳季札。此說可信與否在此無關緊要。值得注意的是他顯然也認為司馬遷所述延陵等五人是屬于“卿相之俠”,而與“布衣之俠”不同科。\u003c/p>\u003cp>司馬遷一方面指出“俠”有貴族與平民之別,另一方面則對平民之“俠”特加推重,故曰:“自秦以前,匹夫之俠,湮減不見,余甚恨之?!边@一點反映了漢初的“俠”大致已發展到以平民為主體的階段。這是一個很重要的歷史事實,足以說明為什么“俠”和古代作為貴族最底層的“士”已大為不同,即“俠”并不需要通過一套形式化的“禮”而存在。前面所引司馬遷關于“游俠”的描寫,如言必信、行必果、諾必誠等只是行為的表現,而不是“禮”。從這一點來觀察,“俠”和西方中古騎士的差異更是涇渭分明了。西方騎士之正式取得并維持其資格必須通過許多繁復的禮儀,如上面提到的授爵禮和各種定期的武術比試(toumaments)。這大概有些像中國古代的“士”的“冠禮”、“大射禮”、“鄉射禮”之類,因為騎士和中國春秋以前的“士”同是世襲的貴族。西方騎士的家世背景是極其嚴格的,如果偶有一個平民被誤授以騎士的身份,所有參與授爵典禮的人都要受到嚴厲的處罰?!豆茏?middot;小匡》篇所載“士之子常為士”的原則在西方騎士史上確是信而有征的。由于“俠”自始即包括了貴族和平民兩種社會成員,而且平民的比重還越來越高,所以“俠”的發展并沒有帶來一套“禮”的規定。這也許是因為“禮不下庶人”的緣故??傊?,以“俠”與西方騎士相對照,我們會發現“俠”的主要憑借是一種無形的精神氣概,而不是形式化的資格。中國史籍上充滿了“俠風”、“俠氣”、“俠節”之類的名詞,但卻未見有“俠禮”之稱。\u003c/p>\u003cp>“俠”雖然主要指一種特殊的精神狀態,這一精神卻也不能完全沒有社會基礎。這就涉及在戰國秦漢之際,什么樣的人才能被稱為“俠”的問題了。錢穆《釋俠》指出:\u003c/p>\u003cp>史公特指孟嘗、春申、平原、信陵為俠。至其所養,則轉不獲俠稱?!拭蠂L、春申、平原、信陵之謂卿相之俠,朱家、郭解之流謂閭巷布衣之俠,知凡俠皆有所養,而所養者非俠。此義,又可征之于《淮南》之《泛論訓》。其言曰:“北楚有任俠者,其子孫數諫而止之,不聽也??h有賊,大搜其廬,事果發覺,夜驚而走。追道及之,其所施德者皆為之戰,得免而遂返。語其子曰:“汝數止吾為俠,今有難,果賴而免身?!贝巳蝹b為有所養之證也。至其所施德為之戰者,則轉不得俠稱。\u003c/p>\u003cp>錢先生此處的觀察十分敏銳,所引《淮南子》中“任俠”的故事尤其能說明問題。依照這一解釋,古代的“俠”還不是指言必信、行必果、諾必誠、存亡死生……的個別武士,而是指這些個別武士的領袖,也就是贍養著這些武士的人。如貴族中孟嘗君之流和平民中朱家、郭解等人。他們平時都對大批武士予以財力的支持以及政治的庇護,因為這些武士中有頗多犯法的“亡命”之徒。韓非所謂“俠以武犯禁”,正指這種情況而言 。這一“俠”的文化特色更是在西方中古騎士身上完全找不到痕跡的。換言之,西方騎士是合法的正式組織,而中國的“俠”則是非法的結合?!皞b”在戰國秦漢之際所以成為一股很大的社會勢力便是因為“任俠”的人手下有大批武士,可以在危機時為他出死力,如上引《淮南子》中“北楚有任俠者”之例。\u003c/p>\u003cp>《史記·季布傳》“任俠”一詞,據如淳注云:\u003c/p>\u003cp>相與信為任;同是非為俠。所謂權行州里,力折公侯者也。\u003c/p>\u003cp>過去的注家曾對“任”字、“俠”字提出各種訓詁上的解釋,這里無須深究。如淳注的重要性首先在于指出了“任俠”是一種團體,不但互相信任,而且有共同的是非。其次,更重要的則是它扼要地揭示了“俠”的社會結合的本質:“權行州里”指“俠”的地方勢力而言;“力折公侯”則指這種勢力和政治權威處在對抗性的地位。如淳是曹魏時代的人,他對于“任俠”的理解大致可以說明漢代的狀況。關于這一點,下面將另有討論。17世紀的方以智在《曼寓草·任論》中也說:“蓋任俠之教衰,而后游俠之勢行?!睏盥搶毾壬忉尨苏Z說:\u003c/p>\u003cp>方以智認為任俠游俠,應有區別?!笠馑埔悦蠂L信陵朱家郭解等能養士結客,有許多人依附者為任俠,單身或少數的俠客劍客,則為游俠。\u003c/p>\u003cp>可知方氏也強調“任俠”的社會集團的性格,這和上引錢先生的看法大體相合。這一解釋在戰國秦漢之際的史料中是能夠得到印證的。\u003c/p>\u003cp>\u003cstrong>二、 俠與古代思想\u003c/strong>\u003c/p>\u003cp>最后,關于“俠”的起源,我們還要澄清它和古代各派思想之間的關系的問題。近代學者先后至少提出過三種看法。第一是章炳麟的俠源于儒說?!稒z論·儒俠》云:\u003c/p>\u003cp>漆雕氏之儒,不色撓,不目逃,行曲則違于臧獲,行直則怒于諸侯。其學廢而閭里游俠興。俠者無書。不得附九流,然天下有亟事,非俠士無足屬?!烙写笕?,固舉俠士而并包之。徒以感慨奮厲,矜一節以自雄,其稱名有異于儒焉耳。\u003c/p>\u003cp>這是說漆雕氏之儒即是古代的俠,其學既廢才有“俠”的繼起。但是即使在后世,“儒”仍然可以包括“俠”。\u003c/p>\u003cp>第二是墨出于俠說。馮友蘭《原儒墨》說:\u003c/p>\u003cp>貴族政治崩壞以后,失業之人乃有專以幫人打仗為職業之專家,即上述之俠士。此等人自有其團體,自有其紀律。墨家即自此等人中出:墨子所領導之團體,即是此等團體。\u003c/p>\u003cp>第三是“俠”與黃老道家有關說。勞干《論漢代的游俠》注意到漢初游俠似與黃老有關涉,如鄭當時、汲黯諸人一方面喜“任俠”,另一方面又好黃老之言。勞先生所提出的假設性解釋是二者都同屬于平民階級。勞先生更進一步說:\u003c/p>\u003cp>《史記·游俠傳》序稱:“儒墨皆排擯不載?!笨梢娪蝹b既非儒亦非墨。亦即是游俠的行動不要任何學術或思想做基礎。所謂或以為韓非言“儒以文亂法,俠以武犯禁”,而認為墨出于俠,是并無根據的。不過俠雖與道家并想上相承之序,卻有若干思想上溝通之處。因為游俠本是一種傳奇式的行動,出發點是任情適性,而不是在清規下的嚴肅生活,所以與儒墨俱不類,只有在道家之中可以適合。\u003c/p>\u003cp>這三說之中,尤以墨出于俠的觀念流行較廣。但按之史實,這三種說法都缺乏堅強的論據。西方的騎士雖然也起源于古代俗世社會中的武士階級,特別是條頓民族的英雄傳統,但自十字軍東征以后,騎士便和基督教匯流,從此騎士階級至少在理論上已成為教會的捍衛者。所以一般專家承認“騎士”精神是由尚武、貴族和基督教三種成分混合的結果,甚至最嚴謹的史家也不能否認騎士的仁慈、忠誠、正義等道德觀念確有宗教的淵源。中國的“俠”則不然,它并非源于任何一派思想,也沒有發展出一套系統的思想,更沒有和任何學派合流。這又是“俠”與“騎士”的重要文化差異之一。\u003c/p>\u003cp>概括言之,俠只有社會譜系可說,其直接系統出自武士階層,而武士則又由古代文武兼包之士分化而來。漆雕氏之儒和“赴火蹈刃”的墨者(見《淮南子·泰族訓》)都不過是古代文武兼包之士之蛻化未純者,因此和“俠”有幾分表面上的相似。如果僅據此而斷言“俠”與儒、墨之間有譜系關系,則未免過于輕率。司馬遷說“閭巷之俠……儒墨皆排擯不載”,這一句話便是以否定“俠”和儒、墨有譜系關系的斷案了。而且司馬遷此處所用“儒墨”一詞已是“文士”的泛稱,并不專指儒、墨兩家。這在漢代文獻中是常見的情形。例如《淮南子·泛論訓》說:“總仰魯之儒墨,通先圣之遺教?!薄尔}鐵論·晁錯》篇說:“山東儒墨咸聚于江淮之間,講論集議?!边@兩處“儒墨”的用法都只能解為一般文士的代稱。墨者是文士而不是武士,這是戰國秦漢時代的通解。至于道家不同情“俠”的行為,證據也是十分明顯的?!痘茨献?middot;泛論訓》在引述了“北楚有任俠者”的故事之后,接著評論道:\u003c/p>\u003cp>知所以免于難,而不知所以無難,論事如此,豈不惑哉!\u003c/p>\u003cp>《淮南子》是漢初道家思想的總匯。此處評語顯然是以“任俠”為多事,不合黃老“清靜無為”的宗旨。我們又如何能說“俠”和“黃老”在思想上有所契合呢?總之,上引章炳麟《儒俠》篇中“俠者無書,不得附九流”一語已道盡了“俠”的底蘊,我們實在沒有必要為“俠”尋找任何古代學派的淵源了。\u003c/p>\u003cp>\u003cstrong>三、 俠的新階段——社會基礎與政治勢力\u003c/strong>\u003c/p>\u003cp>游俠起于戰國,但至漢代而進入一個新的階段。戰國時代的“俠”常接受有權有錢者的招致,周游各國。這是“游俠”一詞的由來。如《史記·孟嘗君列傳》之末太史公曰:\u003c/p>\u003cp>吾嘗過薛,其俗閭里率多暴桀子弟,與鄒、魯殊。問其故?曰:孟嘗君招天下任俠,奸人入薛中,蓋六萬余家矣。\u003c/p>\u003cp>這六萬多家包括了“任俠”者和他們所養的死士(“奸人”)。這些“游俠”當然都是從各地應招而來的?!痘茨献?middot;人間訓》記“鳶墮腐鼠,而虞氏以亡”的故事:\u003c/p>\u003cp>虞氏,梁之大富人也,家充盈殷富,金銀無量,財貨無貲。升高樓,臨大路,設樂陳酒,積(擊)博其上,游俠相隨而行樓下。博上者射朋張中,反兩而笑,飛鳶適墮其腐鼠而中游俠。游俠相與言曰:虞氏富樂之日久長,而常有輕易人之志。吾不敢侵犯,而乃辱我以腐鼠。如此不報,無以立務(按:務、勢也。)于天下。請與公繆力一志,悉率徒屬而必以滅其家。\u003c/p>\u003cp>這也是戰國時代的故事(亦見《列子·說符篇》):故事中的“游俠”和他們的“徒屬”無疑也是從各地來投效梁之虞氏的。\u003c/p>\u003cp>我曾指出,文士從戰國到秦漢經歷了一個重大的變化,即從周游列國的“游士”轉變為具有社會基礎的“士大夫”。漢初數十年中雖有“游士”的活躍,但已不過是一種回光返照而已。此一變化的主要關鍵即在于大一統的政治秩序不能長期容忍“游士”的離心活動。文士如此,武士亦然?!坝蝹b”進入漢代以后,其社會性格也發生了類似的變化。所不同者,“游士”經過“士族化”和“ 恒產化”之后,成為漢代政治社會秩序的主要支柱,而“游俠”的新發展則反對此秩序構成更嚴重的威脅,因此終西漢之世,“游俠”都是皇權打擊的一個主要對象。\u003c/p>\u003cp>漢代的“俠”已趨向本土化?!稘h書·游俠傳》說:\u003c/p>\u003cp>布衣游俠劇孟、郭解之徒馳騖于閭閻,權行州域,力折公侯。\u003c/p>\u003cp>“ 閭閻”、“州域”都是指“俠”的本鄉而言。所以《史記》、《漢書》記述“俠”的活動無不標明他們的地望。讓我們舉幾個例加以說明?!妒酚?middot;游俠列傳》:\u003c/p>\u003cp>魯朱家者,與高祖同時,魯人皆以儒教,而朱家用俠聞?!躁P以東,莫不延頸愿交焉。\u003c/p>\u003cp>朱家雖是名聞天下的“俠”,但他的基礎畢竟在東方,所以“自關以東”的豪杰才對他特別景仰。同書又說:\u003c/p>\u003cp>而洛陽有劇孟。周人以商賈為資,而劇孟以任俠顯諸侯。吳、楚反時,條侯為太尉,乘傳車將至河南,得劇孟。喜曰:“吳、楚舉大事,而不求孟,吾知其無能為已矣?!碧煜买}動,宰相(按:《漢書》作“大將軍”)得之,若得一敵國云。\u003c/p>\u003cp>劇孟的勢力在以洛陽為中心的河南境內,所以周亞夫(條侯)才如此說?!顿Y治通鑒》卷十六不載劇孟事,因為司馬光不信劇孟的勢力如一“敵國”?!锻ㄨb·考異》曰:\u003c/p>\u003cp>按孟一游俠之士耳,亞夫得之何足為輕重!蓋其徒欲為孟重名,妄撰此言,不足信也。\u003c/p>\u003cp>司馬光以宋代人的眼光看待“游俠”,不了解漢代“游俠”的地域勢力,未免過于謹慎了?!妒酚洝酚终f:\u003c/p>\u003cp>及劇孟死……而符離人王孟,亦以俠稱江、淮之間。是時濟南氏、陳周庸,亦以豪聞。景帝聞之,使盡誅此屬。\u003c/p>\u003cp>其后代諸白(《索隱》:代,代郡人,有白氏豪俠非一,故言“諸”)、梁韓無辟、陽翟薛兄、陜韓孺,紛紛復出焉!\u003c/p>\u003cp>又說:\u003c/p>\u003cp>自是(郭解)之后,為俠者極眾,敖而無足數者。然關中長安樊仲子、槐里趙王孫、長陵高公子、西河郭公仲、太原鹵公孺、臨淮兒長卿、東陽田君孺,雖為俠,而逡逡有退讓君子之風。\u003c/p>\u003cp>這些“俠”雖然都是霸一方的人物,所以必須一一標明其勢力范圍?!稘h書·游俠傳》曰:\u003c/p>\u003cp>萬章字子夏,長安人也。長安熾盛,街閭各有豪俠,章在城西柳市,號曰:“城西萬子夏”。\u003c/p>\u003cp>可見長安一城之內,“俠”即分成許多小區域,互不相犯。萬章的勢力限于城西柳市一帶,因此才獲得“城西萬子夏”的稱號。這種情況和現代大城市中黑社會的分區統轄,幾乎如出一轍。不但如此,各地區的“俠”互相尊重彼此的勢力范圍在漢代也是約定俗成?!妒酚?middot;游俠列傳》曰:\u003c/p>\u003cp>洛陽人有相仇者,邑中賢豪居間者以十數,終不聽??湍艘娊?,解夜見仇家,仇家曲聽解。解乃謂仇家曰:“吾聞洛陽諸公在此間,多不聽。今子幸而聽解,解奈何從他縣奪人邑中賢大夫權乎?”乃夜去,不使人知。曰:“且無用。待我去,令洛陽豪居其間,乃聽之?!盶u003c/p>\u003cp>這個故事最足以說明“俠”的地域背景。郭解雖是名聞天下的大俠,但他是河內軹人,洛陽不是他的勢力范圍。他不得已而調解了洛陽的仇家,卻不愿居功,而仍要暗中以此功歸之于洛陽的“賢豪”。他的理由是“解奈何從他縣奪人邑中賢大夫權乎”,也就是說這個調解之“權”本是屬于洛陽本邑之“俠”的。從萬子夏和郭解的例子,我們可以完全證實漢代的“俠”確是“馳騖于閭閻,權行州域”的。\u003c/p>\u003cp>“俠”和“士”一樣,在漢代首先是和宗教的力量結合了起來?!妒酚?middot;游俠列傳》中所說的“濟南氏”便是提供了一個最突出的例證?!稘h書·酷吏傳》云:\u003c/p>\u003cp>濟南氏宗人三百余家,豪猾,二千石莫能制,于是景帝拜(郅)都為濟南守。至則誅氏首惡,余皆股栗。\u003c/p>\u003cp>可見氏的社會勢力主要便建立在這三百多家的“宗人”上面?!稘h書》卷七十六《趙廣漢傳》云:\u003c/p>\u003cp>新豐杜建……素豪俠,賓客為奸利,(趙)廣漢聞之,先風告。建不改,于是收案致法。中貴人豪長者為請無不至,終無所聽。宗族賓客謀欲篡取。\u003c/p>\u003cp>杜建之例說明宗族和賓客是他的群眾基礎。此外如姻戚、鄉黨、故人等當然也都包括在內?!稘h書·游俠傳》記齊人樓護“過齊,上書求上先人家,因會宗族、故人,各以親疏與束帛,一日散百金之費”即是一例?!妒酚?middot;游俠列傳》記御史大夫公孫弘議郭解“布衣為任俠行權,以睚眥殺人”,終以“大逆無道”的罪名誅其族。這也是因為郭解的勢力來自宗族。\u003c/p>\u003cp>由于漢代“俠”的巨大的社會勢力,他們在政治上也有舉足輕重的作用。班固說:\u003c/p>\u003cp>自魏其、武安、淮南之后,天子切齒, 衛、霍改節。然郡國豪杰處處各有,京師親戚冠蓋相望,亦古今常道,莫足言者。惟成帝時,外家王氏賓客為盛,而樓護為帥。及王莽時,諸公之間陳遵為雄,閭里之俠原涉為魁。( 《漢書·游俠傳》)\u003c/p>\u003cp>從這一段簡要的敘事中,我們可以認識到西漢一代“俠”在政治上的消長?,F代史學家往往強調漢代游俠的平民性,這一點自有根據。但是我們同時也必須指出:司馬遷所謂“布衣之俠”、“匹夫之俠”或“ 閭巷之俠”乃是相對于周代“封建”貴族而言,漢代的“俠”卻并不是普通的“布衣”、“匹夫”。戰國的舊貴族到了秦漢時代基本上已消失了,但新貴族則開始形成,此即趙翼所謂“布衣將相”(《廿二史札記》卷二)。漢代游俠的勢力不僅遍及民間,而且和新貴族互相援引,甚至有些“俠”本身也參加了新貴族的行列。我們試以魏其侯竇嬰與灌夫的例子來說明“俠”與新貴族之間的關系?!妒酚?middot;魏其武安侯列傳》云:\u003c/p>\u003cp>灌將軍夫者,潁陰人也。夫父張孟,嘗為潁陰侯嬰舍人,得幸,因進之至二千石。故蒙灌氏姓,為灌孟?!虿幌参膶W,好任俠,已然諾。諸所與交通,無非豪杰大猾,家累數千萬,食客日數十百人。陂池田園,宗族賓客為權利,橫于潁川?!喾蚣揖与m富,然失勢,卿相、侍中、賓客益衰。及魏其侯失勢,亦欲倚灌夫,引繩批根生平慕之后棄之者,灌夫亦倚魏其,而通列侯宗室為名高,兩人想為引重,其游如父子然。想得歡甚,無厭。恨相知晚也。\u003c/p>\u003cp>灌夫的父親張孟是灌嬰的“舍人”,后并改從灌姓,其本來社會身份之低微可知,灌夫本人則因灌嬰的提拔而歷任郎中將、淮陽太守、太傅等要職,顯然已成為漢初新貴族中的一分子。\u003c/p>\u003cp>但據上引傳文,灌夫其實是一個典型的“游俠”。他和魏其侯竇嬰之間一方面是互重義氣,另一方面則是彼此以勢力相援引。竇嬰看重灌夫所擁有的宗族、賓客、田園等“權利”;灌夫也需要竇嬰所擁有的列侯、宗室等政治關系。前引班固語,說“及王莽時,諸公之間陳遵為雄,閭里之俠原涉為魁”。事實上,這兩類的“俠”在漢代初期即已存在。陳遵在哀帝時已因軍功封侯,至王莽時先后出任河南太守、九江及河內都,“凡三為二千石”。他居長安時,史言“列侯、近臣、貴戚皆貴重之。牧守當之官及國豪杰至京師者莫不相因到遵門”(見《漢書·游俠傳》)。他的經歷和灌夫極其相似,都可以稱之為“俠而優則仕”的一型。由于灌夫卷入了魏其、武安兩派政治斗爭的風暴中心,所以司馬遷將他的事跡附在此兩人傳記之內(《漢書》亦然),否則他也應該是《游俠列傳》中的人物。\u003c/p>\u003cp>“游俠”的勢力如此浩大,社會根基又如此深厚,他們自然是在朝的新貴族所必須爭取的對象。但“游俠”的活動加深了王、侯、將、相之間的黨派分裂,極不利于統一皇權的伸展。所以班固特別指出“自魏其、武安、淮南之后,天子切齒,衛、霍改節”。班固此處的“天子”是指武帝而言。其實,早在文、景兩朝,漢廷已開始誅戮“游俠”了。不過大規模而有系統的剪除“游俠”卻是武帝時代的事。所以酷吏政治成為武帝一朝的特色?!坝蝹b”勢力發展到了西漢中期不但助長了朝廷上的黨派分裂,如上所述,而且更在地方上威脅到郡守的權力。我們可舉成為例?!稘h書·酷吏傳》:\u003c/p>\u003cp>成,南陽穰人也?!Q曰:“仕不至二千石,賈不至千萬,安可比人乎?乃貰陂田千余頃,假貧民役使數千家。數年會赦,致產數千萬,為任俠。持吏長短,出從數十騎。其使民,威重于郡守。\u003c/p>\u003cp>成在《酷吏傳》,是一個俠、吏兩棲的人物。他是在吏途受挫之后,才回到南陽本郡“為任俠”的。他在南陽的權勢竟然蓋過了郡守,自不能為武帝所容,所以義縱遷為南陽太守,“至郡,遂案氏,破碎其家”(同上《酷吏義縱傳》)。自武帝之世起,下至王莽時代,漢廷都一直以全力來對付“游俠”?!稘h書·游俠傳》末云:\u003c/p>\u003cp>王莽居攝,誅豪俠。名捕漕中叔,不能得(師古曰:指其名而捕之)……中叔子少游,復以俠聞于世云。\u003c/p>\u003cp>可見“俠”的困擾與西漢一代相終始,其所以誅不勝誅,正由于父死子繼?!皞b”幾乎事實上變成世襲了,雖然并不合法。\u003c/p>","type":"text"}],"currentPage":0,"pageSize":1},"editorName":"崔楚旋"}}; var adData = {"adHead":"%0D%0A%3C!--s_all-indexs_180823_ad_qpdggtb%202020.10.30%2011%3A35%3A50--%3E%0D%0A%0D%0A%3Cscript%20src%3D%22https%3A%2F%2Fx0.ifengimg.com%2Ffeprod%2Fc%2Fm%2Fmobile_inice_v202.js%22%20%20crossorigin%3D%22anonymous%22%3E%3C%2Fscript%3E%0D%0A%0D%0A%0D%0A%3C!--%2Fs_all-indexs_180823_ad_qpdggtb--%3E%0D%0A","adBody":"%0D%0A%3C!--s_all_indexs_180823_ad_qpdpcggdb%202021.01.14%2009%3A38%3A22--%3E%0D%0A%0D%0A%3Cscript%3EIfengAmgr.start()%3C%2Fscript%3E%0D%0A%0D%0A%0D%0A%3C!--%2Fs_all_indexs_180823_ad_qpdpcggdb--%3E%0D%0A","topAd":"%7B%0D%0A%20%20%20%20data%3A%20%7B%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%22aids%22%20%3A%20%5B%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%7B%22ap%22%20%3A%20%225875%22%2C%20%22w%22%20%3A%20%221000%22%2C%20%22h%22%20%3A%20%2290%22%2C%22res%22%20%3A%20%221%22%7D%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%5D%0D%0A%20%20%20%20%7D%2C%0D%0A%20%20%20%20preload%3A%20''%2C%0D%0A%20%20%20%20callback%3A%20'function(elm%2C%20data)%20%7BIfengAmgr.show(elm%2Cdata)%3B%7D'%0D%0A%7D","logoAd":"%7B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20data%3A%20'logoAd'%2C%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20preload%3A%20''%2C%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20callback%3A%20function(elm%2C%20data)%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20console.log(data%20%2B%20'%20%E6%97%A0%E5%B9%BF%E5%91%8A')%3B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%7D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%7D","topicAd":"%7B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20data%3A%20'topicAd'%2C%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20preload%3A%20''%2C%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20callback%3A%20function(elm%2C%20data)%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20console.log(data%20%2B%20'%20%E6%97%A0%E5%B9%BF%E5%91%8A')%3B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%7D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%7D","contentAd":"%7B%0D%0A%20%20%20%20data%3A%20%7B%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%22aids%22%20%3A%20%5B%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%7B%22ap%22%20%3A%20%226402%22%2C%20%22w%22%20%3A%20%22300%22%2C%20%22h%22%20%3A%20%22250%22%2C%22res%22%20%3A%20%221%22%7D%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%5D%0D%0A%20%20%20%20%7D%2C%0D%0A%20%20%20%20preload%3A%20%22https%3A%2F%2Fc0.ifengimg.com%2Fweb%2Fd%2Febd.js%22%2C%0D%0A%20%20%20%20callback%3A%20%22function(data%2C%20event)%20%7Bwindow.IfengAmgr.tplLib.embed.render(data%2Cevent)%3B%7D%22%0D%0A%7D","infoAd":"%7B%0D%0A%20data%3A%5B%0D%0A%20%20%20%20%20%7Bap%3A%2025598%2C%20pos%3A%206%2C%20showType%3A%201%2C%20w%3A%20640%2C%20h%3A%2080%2C%20res%3A%20%221%22%7D%2C%0D%0A%20%20%20%20%20%7Bap%3A%202345%2C%20pos%3A%207%2C%20showType%3A%201%2C%20w%3A%20640%2C%20h%3A%2090%2C%20res%3A%20%221%22%7D%2C%0D%0A%20%20%20%20%20%7Bap%3A%2025599%2C%20pos%3A%2012%2C%20showType%3A%201%2C%20w%3A%20640%2C%20h%3A%2080%2C%20res%3A%20%221%22%7D%2C%0D%0A%20%20%20%20%20%7Bap%3A%2025600%2C%20pos%3A%2018%2C%20showType%3A%201%2C%20w%3A%20640%2C%20h%3A%2080%2C%20res%3A%20%221%22%7D%2C%0D%0A%20%20%20%20%20%7Bap%3A%2025601%2C%20pos%3A%2024%2C%20showType%3A%201%2C%20w%3A%20640%2C%20h%3A%2080%2C%20res%3A%20%221%22%7D%2C%0D%0A%20%20%20%20%20%7Bap%3A%2025602%2C%20pos%3A%2030%2C%20showType%3A%201%2C%20w%3A%20640%2C%20h%3A%2080%2C%20res%3A%20%221%22%7D%2C%0D%0A%20%20%20%20%20%7Bap%3A%2025603%2C%20pos%3A%2036%2C%20showType%3A%201%2C%20w%3A%20640%2C%20h%3A%2080%2C%20res%3A%20%221%22%7D%2C%0D%0A%20%20%20%20%20%7Bap%3A%2025604%2C%20pos%3A%2042%2C%20showType%3A%201%2C%20w%3A%20640%2C%20h%3A%2080%2C%20res%3A%20%221%22%7D%2C%0D%0A%20%20%20%20%20%7Bap%3A%2025605%2C%20pos%3A%2048%2C%20showType%3A%201%2C%20w%3A%20640%2C%20h%3A%2080%2C%20res%3A%20%221%22%7D%0D%0A%20%20%20%20%20%5D%2C%0D%0A%20preload%3A%20%22https%3A%2F%2Fc0.ifengimg.com%2Fweb%2Fd%2Ff_feed_c.js%22%2C%0D%0A%20callback%3A%20'function(data%2C%20event)%20%7Bwindow.IfengAmgr.tplLib.feed_c.render(data%2Cevent)%3B%7D'%0D%0A%7D","hardAd":"%7B%0D%0A%20%20%20%20data%3A%20%7B%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%22aids%22%20%3A%20%5B%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%7B%22ap%22%20%3A%20%2223186%22%2C%20%22w%22%20%3A%20%22640%22%2C%20%22h%22%20%3A%20%2290%22%2C%22res%22%20%3A%20%221%22%7D%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%5D%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%7D%2C%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20preload%3A%20''%2C%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20callback%3A%20'function(elm%2C%20data)%20%7BIfengAmgr.adControl(%7Bhandler%3AIfengAmgr.show(elm%2Cdata)%2CshowIntervalTime%3A3600%2C%7D)%7D'%0D%0A%7D","serviceAd":"%7B%0D%0A%20%20%20%20data%3A%20%7B%0D%0A%20%20%20%20%20%20%22aids%22%20%3A%20%5B%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%7B%22ap%22%20%3A%20%222166%22%2C%20%22w%22%20%3A%20%22640%22%2C%20%22h%22%20%3A%20%2290%22%2C%22res%22%20%3A%20%221%22%7D%0D%0A%20%20%20%20%20%20%5D%0D%0A%20%20%20%20%7D%2C%0D%0A%20%20%20%20preload%3A%20''%2C%0D%0A%20%20%20%20callback%3A%20'function(elm%2C%20data)%20%7BIfengAmgr.show(elm%2Cdata)%3B%7D'%0D%0A%20%20%7D","contentBottomAd":"%7B%0D%0A%20%20%20%20data%3A%20%7B%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%22aids%22%20%3A%20%5B%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%7B%22ap%22%20%3A%20%2223309%22%2C%20%22w%22%20%3A%20%22640%22%2C%20%22h%22%20%3A%20%22250%22%2C%22res%22%20%3A%20%221%22%7D%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%5D%0D%0A%20%20%20%20%7D%2C%0D%0A%20%20%20%20preload%3A%20''%2C%0D%0A%20%20%20%20callback%3A%20'function(elm%2C%20data)%20%7BIfengAmgr.show(elm%2Cdata)%3B%7D'%0D%0A%7D","commentAd":"%7B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20data%3A%20'commentAd'%2C%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20preload%3A%20''%2C%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20callback%3A%20function(elm%2C%20data)%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20console.log(data%20%2B%20'%20%E6%97%A0%E5%B9%BF%E5%91%8A')%3B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%7D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%7D","articleAd":"%7B%0D%0A%20%20%20%20data%3A%7Blist%3A%5B%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%7Bap%3A%2023187%2C%20pos%3A%203%2C%20showType%3A%201%2C%20w%3A%20300%2C%20h%3A%2056%2C%20res%3A%20%221%22%7D%2C%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%7Bap%3A%2023188%2C%20pos%3A%209%2C%20showType%3A%201%2C%20w%3A%20300%2C%20h%3A%2056%2C%20res%3A%20%221%22%7D%0D%0A%20%20%20%20%5D%2Cmaxnum%3A10%7D%2C%0D%0A%20%20%20%20preload%3A%20%22https%3A%2F%2Fc0.ifengimg.com%2Fweb%2Fd%2Ff_feed_c.js%22%2C%0D%0A%20%20%20%20callback%3A%20'function(data%2C%20event)%20%7Bwindow.IfengAmgr.tplLib.feed_c.render(data%2Cevent)%7D'%0D%0A%7D","videoAd":"%7B%0D%0A%20%20%20%20data%3A%7Blist%3A%5B%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%7Bap%3A%2023189%2C%20pos%3A%203%2C%20showType%3A%201%2C%20w%3A%20300%2C%20h%3A%2056%2C%20res%3A%20%221%22%7D%2C%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%7Bap%3A%2023190%2C%20pos%3A%209%2C%20showType%3A%201%2C%20w%3A%20300%2C%20h%3A%2056%2C%20res%3A%20%221%22%7D%0D%0A%20%20%20%20%5D%2Cmaxnum%3A12%7D%2C%0D%0A%20%20%20%20preload%3A%20%22https%3A%2F%2Fc0.ifengimg.com%2Fweb%2Fd%2Ff_feed_c.js%22%2C%0D%0A%20%20%20%20callback%3A%20'function(data%2C%20event)%20%7Bwindow.IfengAmgr.tplLib.feed_c.render(data%2Cevent)%7D'%0D%0A%7D","asideAd1":"%7B%0D%0A%20%20%20%20data%3A%20%7B%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%22aids%22%20%3A%20%5B%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%7B%22ap%22%20%3A%20%222343%22%2C%20%22w%22%20%3A%20%22300%22%2C%20%22h%22%20%3A%20%22250%22%2C%22res%22%20%3A%20%221%22%7D%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%5D%0D%0A%20%20%20%20%7D%2C%0D%0A%20%20%20%20preload%3A%20''%2C%0D%0A%20%20%20%20callback%3A%20'function(elm%2C%20data)%20%7BIfengAmgr.show(elm%2Cdata)%3B%7D'%0D%0A%7D","asideAd2":"%7B%0D%0A%20%20%20%20data%3A%20%7B%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%22aids%22%20%3A%20%5B%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%7B%22ap%22%20%3A%20%2223181%22%2C%20%22w%22%20%3A%20%22300%22%2C%20%22h%22%20%3A%20%22250%22%2C%22res%22%20%3A%20%221%22%7D%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%5D%0D%0A%20%20%20%20%7D%2C%0D%0A%20%20%20%20preload%3A%20''%2C%0D%0A%20%20%20%20callback%3A%20'function(elm%2C%20data)%20%7BIfengAmgr.show(elm%2Cdata)%3B%7D'%0D%0A%7D","asideAd3":"%7B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20data%3A%20'asideAd3'%2C%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20preload%3A%20''%2C%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20callback%3A%20function(elm%2C%20data)%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20console.log(data%20%2B%20'%20%E6%97%A0%E5%B9%BF%E5%91%8A')%3B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%7D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%7D","asideAd4":"%7B%0D%0A%20%20%20%20data%3A%20%7B%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%22aids%22%20%3A%20%5B%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%7B%22ap%22%20%3A%20%2223183%22%2C%20%22w%22%20%3A%20%22300%22%2C%20%22h%22%20%3A%20%22250%22%2C%22res%22%20%3A%20%221%22%7D%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%5D%0D%0A%20%20%20%20%7D%2C%0D%0A%20%20%20%20preload%3A%20''%2C%0D%0A%20%20%20%20callback%3A%20'function(elm%2C%20data)%20%7BIfengAmgr.show(elm%2Cdata)%3B%7D'%0D%0A%7D","asideAd5":"%7B%0D%0A%20%20%20%20data%3A%20%7B%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%22aids%22%20%3A%20%5B%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%7B%22ap%22%20%3A%20%2223184%22%2C%20%22w%22%20%3A%20%22300%22%2C%20%22h%22%20%3A%20%22250%22%2C%22res%22%20%3A%20%221%22%7D%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%5D%0D%0A%20%20%20%20%7D%2C%0D%0A%20%20%20%20preload%3A%20''%2C%0D%0A%20%20%20%20callback%3A%20'function(elm%2C%20data)%20%7BIfengAmgr.show(elm%2Cdata)%3B%7D'%0D%0A%7D","asideAd6":"%7B%0D%0A%20%20%20%20data%3A%20%7B%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%22aids%22%20%3A%20%5B%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%7B%22ap%22%20%3A%20%2223185%22%2C%20%22w%22%20%3A%20%22300%22%2C%20%22h%22%20%3A%20%22600%22%2C%22res%22%20%3A%20%221%22%7D%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%5D%0D%0A%20%20%20%20%7D%2C%0D%0A%20%20%20%20preload%3A%20''%2C%0D%0A%20%20%20%20callback%3A%20'function(elm%2C%20data)%20%7BIfengAmgr.show(elm%2Cdata)%3B%7D'%0D%0A%7D","bottomAd":"%7B%0D%0A%20%20%20%20data%3A%20%7B%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%22aids%22%20%3A%20%5B%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%7B%22ap%22%20%3A%20%222842%22%2C%20%22w%22%20%3A%20%221000%22%2C%20%22h%22%20%3A%20%2290%22%2C%22res%22%20%3A%20%221%22%7D%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%5D%0D%0A%20%20%20%20%7D%2C%0D%0A%20%20%20%20preload%3A%20''%2C%0D%0A%20%20%20%20callback%3A%20'function(elm%2C%20data)%20%7BIfengAmgr.show(elm%2Cdata)%3B%7D'%0D%0A%7D","floatAd1":"%7B%0D%0A%20%20%20%20data%3A%20%7B%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%22aids%22%20%3A%20%5B%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%7B%22ap%22%20%3A%20%224247%22%2C%20%22w%22%20%3A%20%2230%22%2C%20%22h%22%20%3A%20%22300%22%2C%22res%22%20%3A%20%221%22%7D%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%5D%0D%0A%20%20%20%20%7D%2C%0D%0A%20%20%20%20preload%3A%20''%2C%0D%0A%20%20%20%20callback%3A%20'function(elm%2C%20data)%20%7Bif(location.search.indexOf(%22f%3D360%22)%20%3D%3D%20-1%20%26%26%20location.search.indexOf(%22f%3Dhao123%22)%20%3D%3D%20-1%20%26%26%20location.href.indexOf(%22_zbs_2345_bd%22)%20%3D%3D%20-1%20%26%26%20location.href.indexOf(%22%23_zbs_360_vr%22)%20%3D%3D%20-1%20%26%26%20location.href.indexOf(%22_zbs_baidu_news%22)%20%3D%3D%20-1)%7B%20IfengAmgr.show(elm%2Cdata)%3B%7D%7D'%0D%0A%7D","floatAd2":"%7B%0D%0A%20%20%20%20data%3A%20%7B%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%22aids%22%20%3A%20%5B%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%7B%22ap%22%20%3A%20%229060%22%2C%20%22w%22%20%3A%20%22300%22%2C%20%22h%22%20%3A%20%22250%22%2C%22res%22%20%3A%20%221%22%7D%0D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%5D%0D%0A%20%20%20%20%7D%2C%0D%0A%20%20%20%20preload%3A%20''%2C%0D%0A%20%20%20%20callback%3A%20'function(elm%2C%20data)%20%7BIfengAmgr.adControl(%7BshowIntervalTime%3A1%2F24%2Chandler%3Afunction()%7BIfengAmgr.show(elm%2Cdata)%7D%2Capid%3A90600%2CdelayTime%3A15%7D)%7D%3B'%0D%0A%7D"}; var staticData = {}; var __chipsData = []; var __apiReport = (Math.random() > 0.99); var __apiReportMaxCount = 50; var getChipsDataByKey = function (data, key) { for (var i = 0, iLen = data.length; i
  • <code id="usq0c"><wbr id="usq0c"></wbr></code>
  • <tr id="usq0c"></tr>
  • <xmp id="usq0c"><source id="usq0c"></source>
  • <table id="usq0c"></table>
    余英時:俠與中國文化

    余英時:俠與中國文化

    2021年01月01日 09:48:34
    來源:明清史研究

    作者|

    余英時

    ,歷史學家、漢學家

    俠”是中國文化的獨特產品。這一論斷當然不是否認其他文化中也有和“俠”相似的現象。最明顯的如西方的“武士”(Knighthood)或“騎士”(Chivalry)確足與中國的“俠”相互參證。事實上,武士階層在世界各大文化中都先后扮演過重要的角色,而且其道德規范也大同小異。但比較文化史特別引人入勝之處則不在其“大同”的一面,而在其“小異”的部分。只有著眼于“異”,我們才能超越武士階層的世界通性,以進而彰顯“俠”的中國特性。本文將著重于“俠”在中國文化、社會史上的流變。這是因為“俠”的觀念在中國史上經歷了好幾個變遷階段,不容“一言以蔽之”。通過探源和溯流的研究方式,我們才能比較準確地劃定“俠”在整個文化系統中的位置。

    一、 俠的起源及其中國特性

    近代學人關于“俠”的起源討論較多,大體言之,他們認為“俠”是從古代“士”階層中逐步演變出來的,而古代的“士”則都是武士。事實上,商、周的“士”大致是文武兼資的,到了春秋以后才開始有文武的分化。下逮戰國時代,文士與武士已形成兩個截然不同的社會集團了。顧頡剛《武士與文士之蛻化》說:

    然戰國者,攻伐最劇烈之時代也,不但不能廢武事,其慷慨赴死之精神且有甚于春秋,故士之好武者正復不少。彼輩自成一集團,不與文士溷。以兩集團之對立而有新名詞出焉:文者謂之“儒”,武者謂之“俠”。儒重名譽,俠重意氣?!糯奈浼姘恐潦欠制鐬槎?,憚用力者歸儒,好用力者為“俠”,所業既專,則文者益文,武者益武,各作極端之表現耳。

    這一論斷大體是合乎歷史實況的。其中唯一可以斟酌之處是“俠”是否能看作“武士”的專名?!俄n非子·五蠹》云:

    儒以文亂法,俠以武犯禁,而人主兼禮之,此所以亂也。

    這大概便是顧氏立說的根據。但是我們似乎只能說出俠出于武士階層,而不能說凡是武士都可以稱作俠。嚴格言之,俠是武士中最具典型性并將武士道德發展至最高水平的人?!妒酚?middot;游俠列傳》云:

    今游俠,其行雖不軌于正義,然其言必信,其行必果,已諾必誠,不愛其軀,赴士之厄困,既已存亡死生矣,而不矜其能,羞伐其德,蓋亦有足多者焉。

    司馬遷這一段關于“俠”的描寫不但抓住了古代“俠”的真精神,而且也為后世仰慕“俠”行的人樹立了楷模。根據這一標準,大概只有武士中之出類拔萃者才能稱之為“俠”,一般武士是不夠格的。

    “俠”既淵源于武士階層,則其出現的歷史過程大致與文士相同,也就是說,“俠”起于古代“封建”秩序的解體。文武兼包的“士”在周代“封建”制度中原是最底層的貴族。但到了春秋以后原有那種固定的封建等級制度已不能維持了,于是發生上下流動的現象。有些高層的貴族下降為“士”,更有不少平民上升到“士”的階層。一方面,“士”開始文武分化;另一方面,“士”的隊伍也在不斷擴大之中。齊思和《戰國制度考》指出:

    平民既成為戰斗之主力,于是尚武好勇之風逐傳播于平民,而游俠之風與焉??犊傲x,盡忠效死,本為封建時代武力之特殊精神?!┐呵镏畟b士刺客,猶限于貴族。至戰國則舉國皆兵,游俠好勇之風,遂下被于平民。于是抱關擊柝,屠狗椎埋之流,莫不激昂慷慨,好勇任俠,以國士自許。而當時之王公大人,或用之以復仇,或資之為爪牙,往往卑禮厚幣,傾心結納。嚴仲子以萬乘之卿相,而下交于聶政;信陵君以強國之公子,而屈禮于侯生。此種泯除貴賤之態度,實封建時之所未有。而俠客亦遂激于寵禮,慷慨圖報;一劍酬恩,九死無悔。

    平民上升為“士”(包括武士)是戰國時候最重要的變動之一。這便說明,中國的“俠”在歷史舞臺上初出現時即包括了平民在內,而非貴族階層所獨占。這是“俠”與西方“騎士”之間最顯著的文化差異之一。西方中古的騎士必然是貴族,故不僅有莊嚴的授爵典禮(dubbing),而且還有正式的組織(orders)。中國古代的“士”在春秋以前也是貴族并且也有成“士”之禮(如“冠禮”),但是至少在戰國時代士、庶之間的界線已趨于模糊,而且有關“士”的禮儀似乎也松弛了。今天傳世的禮書大致只能代表古代體制的理想化,不足以說明戰國以下的實際狀況。在“禮崩樂壞”以后,“士”的資格的取得是否必須通過形式的禮儀,如西方中古的騎士之例,至少在史籍上是找不到明確記載的。

    從一般武士的情況推到“俠”的問題,則中西文化的差別更為清楚?!皞b”之名在春秋時代尚未出現。所以中國的“俠”從一開始即不限于貴族,而包括了許多平民在內?!妒酚?middot;游俠列傳》云:

    古布衣之俠,靡得而聞已。近世延陵、孟嘗、春申、平原、信陵之徒,皆因王者親屬,藉于有土卿相之富厚,招天下賢者,顯名諸侯,不可謂不賢者矣。比如順風而呼,聲非加疾,其勢激也。至如閭巷之俠,修行砥名,后施于天下,莫不稱賢,是為難耳。然儒墨皆排擯不載。自秦以前,匹夫之俠,湮減不見,余甚恨之。

    在這段文字中,司馬遷一連用了“布衣之俠”、“閭巷之俠”和“匹夫之俠”三個名詞,顯然都指平民而言,并持以與戰國四公子之輩相對照。在他的觀念中,戰國時代的“俠”顯然可分兩類:一為貴族(卿相)之俠,一為平民之俠,而后者更為可貴。這一點在《漢書·游俠傳》中說得更明白:

    陵夷至于戰國,合從連橫,力政爭疆,由是列國公子,魏有信陵,趙有平原,齊有孟嘗,楚有春申,皆藉王公之勢,競為游俠,雞鳴狗盜,無不賓禮。

    可見班固正是把四公子劃為“游俠”一類。至于《史記》中的“延陵”,據顧炎武《日知錄》卷二十八(史記注)條云:

    延陵謂季札……以其遍游上國,與名卿相結,解千金之劍,而糸冢樹,有俠士之風也。

    顧氏以“延陵”為春秋時代的吳季札。此說可信與否在此無關緊要。值得注意的是他顯然也認為司馬遷所述延陵等五人是屬于“卿相之俠”,而與“布衣之俠”不同科。

    司馬遷一方面指出“俠”有貴族與平民之別,另一方面則對平民之“俠”特加推重,故曰:“自秦以前,匹夫之俠,湮減不見,余甚恨之?!边@一點反映了漢初的“俠”大致已發展到以平民為主體的階段。這是一個很重要的歷史事實,足以說明為什么“俠”和古代作為貴族最底層的“士”已大為不同,即“俠”并不需要通過一套形式化的“禮”而存在。前面所引司馬遷關于“游俠”的描寫,如言必信、行必果、諾必誠等只是行為的表現,而不是“禮”。從這一點來觀察,“俠”和西方中古騎士的差異更是涇渭分明了。西方騎士之正式取得并維持其資格必須通過許多繁復的禮儀,如上面提到的授爵禮和各種定期的武術比試(toumaments)。這大概有些像中國古代的“士”的“冠禮”、“大射禮”、“鄉射禮”之類,因為騎士和中國春秋以前的“士”同是世襲的貴族。西方騎士的家世背景是極其嚴格的,如果偶有一個平民被誤授以騎士的身份,所有參與授爵典禮的人都要受到嚴厲的處罰?!豆茏?middot;小匡》篇所載“士之子常為士”的原則在西方騎士史上確是信而有征的。由于“俠”自始即包括了貴族和平民兩種社會成員,而且平民的比重還越來越高,所以“俠”的發展并沒有帶來一套“禮”的規定。這也許是因為“禮不下庶人”的緣故??傊?,以“俠”與西方騎士相對照,我們會發現“俠”的主要憑借是一種無形的精神氣概,而不是形式化的資格。中國史籍上充滿了“俠風”、“俠氣”、“俠節”之類的名詞,但卻未見有“俠禮”之稱。

    “俠”雖然主要指一種特殊的精神狀態,這一精神卻也不能完全沒有社會基礎。這就涉及在戰國秦漢之際,什么樣的人才能被稱為“俠”的問題了。錢穆《釋俠》指出:

    史公特指孟嘗、春申、平原、信陵為俠。至其所養,則轉不獲俠稱?!拭蠂L、春申、平原、信陵之謂卿相之俠,朱家、郭解之流謂閭巷布衣之俠,知凡俠皆有所養,而所養者非俠。此義,又可征之于《淮南》之《泛論訓》。其言曰:“北楚有任俠者,其子孫數諫而止之,不聽也??h有賊,大搜其廬,事果發覺,夜驚而走。追道及之,其所施德者皆為之戰,得免而遂返。語其子曰:“汝數止吾為俠,今有難,果賴而免身?!贝巳蝹b為有所養之證也。至其所施德為之戰者,則轉不得俠稱。

    錢先生此處的觀察十分敏銳,所引《淮南子》中“任俠”的故事尤其能說明問題。依照這一解釋,古代的“俠”還不是指言必信、行必果、諾必誠、存亡死生……的個別武士,而是指這些個別武士的領袖,也就是贍養著這些武士的人。如貴族中孟嘗君之流和平民中朱家、郭解等人。他們平時都對大批武士予以財力的支持以及政治的庇護,因為這些武士中有頗多犯法的“亡命”之徒。韓非所謂“俠以武犯禁”,正指這種情況而言 。這一“俠”的文化特色更是在西方中古騎士身上完全找不到痕跡的。換言之,西方騎士是合法的正式組織,而中國的“俠”則是非法的結合?!皞b”在戰國秦漢之際所以成為一股很大的社會勢力便是因為“任俠”的人手下有大批武士,可以在危機時為他出死力,如上引《淮南子》中“北楚有任俠者”之例。

    《史記·季布傳》“任俠”一詞,據如淳注云:

    相與信為任;同是非為俠。所謂權行州里,力折公侯者也。

    過去的注家曾對“任”字、“俠”字提出各種訓詁上的解釋,這里無須深究。如淳注的重要性首先在于指出了“任俠”是一種團體,不但互相信任,而且有共同的是非。其次,更重要的則是它扼要地揭示了“俠”的社會結合的本質:“權行州里”指“俠”的地方勢力而言;“力折公侯”則指這種勢力和政治權威處在對抗性的地位。如淳是曹魏時代的人,他對于“任俠”的理解大致可以說明漢代的狀況。關于這一點,下面將另有討論。17世紀的方以智在《曼寓草·任論》中也說:“蓋任俠之教衰,而后游俠之勢行?!睏盥搶毾壬忉尨苏Z說:

    方以智認為任俠游俠,應有區別?!笠馑埔悦蠂L信陵朱家郭解等能養士結客,有許多人依附者為任俠,單身或少數的俠客劍客,則為游俠。

    可知方氏也強調“任俠”的社會集團的性格,這和上引錢先生的看法大體相合。這一解釋在戰國秦漢之際的史料中是能夠得到印證的。

    二、 俠與古代思想

    最后,關于“俠”的起源,我們還要澄清它和古代各派思想之間的關系的問題。近代學者先后至少提出過三種看法。第一是章炳麟的俠源于儒說?!稒z論·儒俠》云:

    漆雕氏之儒,不色撓,不目逃,行曲則違于臧獲,行直則怒于諸侯。其學廢而閭里游俠興。俠者無書。不得附九流,然天下有亟事,非俠士無足屬?!烙写笕?,固舉俠士而并包之。徒以感慨奮厲,矜一節以自雄,其稱名有異于儒焉耳。

    這是說漆雕氏之儒即是古代的俠,其學既廢才有“俠”的繼起。但是即使在后世,“儒”仍然可以包括“俠”。

    第二是墨出于俠說。馮友蘭《原儒墨》說:

    貴族政治崩壞以后,失業之人乃有專以幫人打仗為職業之專家,即上述之俠士。此等人自有其團體,自有其紀律。墨家即自此等人中出:墨子所領導之團體,即是此等團體。

    第三是“俠”與黃老道家有關說。勞干《論漢代的游俠》注意到漢初游俠似與黃老有關涉,如鄭當時、汲黯諸人一方面喜“任俠”,另一方面又好黃老之言。勞先生所提出的假設性解釋是二者都同屬于平民階級。勞先生更進一步說:

    《史記·游俠傳》序稱:“儒墨皆排擯不載?!笨梢娪蝹b既非儒亦非墨。亦即是游俠的行動不要任何學術或思想做基礎。所謂或以為韓非言“儒以文亂法,俠以武犯禁”,而認為墨出于俠,是并無根據的。不過俠雖與道家并想上相承之序,卻有若干思想上溝通之處。因為游俠本是一種傳奇式的行動,出發點是任情適性,而不是在清規下的嚴肅生活,所以與儒墨俱不類,只有在道家之中可以適合。

    這三說之中,尤以墨出于俠的觀念流行較廣。但按之史實,這三種說法都缺乏堅強的論據。西方的騎士雖然也起源于古代俗世社會中的武士階級,特別是條頓民族的英雄傳統,但自十字軍東征以后,騎士便和基督教匯流,從此騎士階級至少在理論上已成為教會的捍衛者。所以一般專家承認“騎士”精神是由尚武、貴族和基督教三種成分混合的結果,甚至最嚴謹的史家也不能否認騎士的仁慈、忠誠、正義等道德觀念確有宗教的淵源。中國的“俠”則不然,它并非源于任何一派思想,也沒有發展出一套系統的思想,更沒有和任何學派合流。這又是“俠”與“騎士”的重要文化差異之一。

    概括言之,俠只有社會譜系可說,其直接系統出自武士階層,而武士則又由古代文武兼包之士分化而來。漆雕氏之儒和“赴火蹈刃”的墨者(見《淮南子·泰族訓》)都不過是古代文武兼包之士之蛻化未純者,因此和“俠”有幾分表面上的相似。如果僅據此而斷言“俠”與儒、墨之間有譜系關系,則未免過于輕率。司馬遷說“閭巷之俠……儒墨皆排擯不載”,這一句話便是以否定“俠”和儒、墨有譜系關系的斷案了。而且司馬遷此處所用“儒墨”一詞已是“文士”的泛稱,并不專指儒、墨兩家。這在漢代文獻中是常見的情形。例如《淮南子·泛論訓》說:“總仰魯之儒墨,通先圣之遺教?!薄尔}鐵論·晁錯》篇說:“山東儒墨咸聚于江淮之間,講論集議?!边@兩處“儒墨”的用法都只能解為一般文士的代稱。墨者是文士而不是武士,這是戰國秦漢時代的通解。至于道家不同情“俠”的行為,證據也是十分明顯的?!痘茨献?middot;泛論訓》在引述了“北楚有任俠者”的故事之后,接著評論道:

    知所以免于難,而不知所以無難,論事如此,豈不惑哉!

    《淮南子》是漢初道家思想的總匯。此處評語顯然是以“任俠”為多事,不合黃老“清靜無為”的宗旨。我們又如何能說“俠”和“黃老”在思想上有所契合呢?總之,上引章炳麟《儒俠》篇中“俠者無書,不得附九流”一語已道盡了“俠”的底蘊,我們實在沒有必要為“俠”尋找任何古代學派的淵源了。

    三、 俠的新階段——社會基礎與政治勢力

    游俠起于戰國,但至漢代而進入一個新的階段。戰國時代的“俠”常接受有權有錢者的招致,周游各國。這是“游俠”一詞的由來。如《史記·孟嘗君列傳》之末太史公曰:

    吾嘗過薛,其俗閭里率多暴桀子弟,與鄒、魯殊。問其故?曰:孟嘗君招天下任俠,奸人入薛中,蓋六萬余家矣。

    這六萬多家包括了“任俠”者和他們所養的死士(“奸人”)。這些“游俠”當然都是從各地應招而來的?!痘茨献?middot;人間訓》記“鳶墮腐鼠,而虞氏以亡”的故事:

    虞氏,梁之大富人也,家充盈殷富,金銀無量,財貨無貲。升高樓,臨大路,設樂陳酒,積(擊)博其上,游俠相隨而行樓下。博上者射朋張中,反兩而笑,飛鳶適墮其腐鼠而中游俠。游俠相與言曰:虞氏富樂之日久長,而常有輕易人之志。吾不敢侵犯,而乃辱我以腐鼠。如此不報,無以立務(按:務、勢也。)于天下。請與公繆力一志,悉率徒屬而必以滅其家。

    這也是戰國時代的故事(亦見《列子·說符篇》):故事中的“游俠”和他們的“徒屬”無疑也是從各地來投效梁之虞氏的。

    我曾指出,文士從戰國到秦漢經歷了一個重大的變化,即從周游列國的“游士”轉變為具有社會基礎的“士大夫”。漢初數十年中雖有“游士”的活躍,但已不過是一種回光返照而已。此一變化的主要關鍵即在于大一統的政治秩序不能長期容忍“游士”的離心活動。文士如此,武士亦然?!坝蝹b”進入漢代以后,其社會性格也發生了類似的變化。所不同者,“游士”經過“士族化”和“ 恒產化”之后,成為漢代政治社會秩序的主要支柱,而“游俠”的新發展則反對此秩序構成更嚴重的威脅,因此終西漢之世,“游俠”都是皇權打擊的一個主要對象。

    漢代的“俠”已趨向本土化?!稘h書·游俠傳》說:

    布衣游俠劇孟、郭解之徒馳騖于閭閻,權行州域,力折公侯。

    “ 閭閻”、“州域”都是指“俠”的本鄉而言。所以《史記》、《漢書》記述“俠”的活動無不標明他們的地望。讓我們舉幾個例加以說明?!妒酚?middot;游俠列傳》:

    魯朱家者,與高祖同時,魯人皆以儒教,而朱家用俠聞?!躁P以東,莫不延頸愿交焉。

    朱家雖是名聞天下的“俠”,但他的基礎畢竟在東方,所以“自關以東”的豪杰才對他特別景仰。同書又說:

    而洛陽有劇孟。周人以商賈為資,而劇孟以任俠顯諸侯。吳、楚反時,條侯為太尉,乘傳車將至河南,得劇孟。喜曰:“吳、楚舉大事,而不求孟,吾知其無能為已矣?!碧煜买}動,宰相(按:《漢書》作“大將軍”)得之,若得一敵國云。

    劇孟的勢力在以洛陽為中心的河南境內,所以周亞夫(條侯)才如此說?!顿Y治通鑒》卷十六不載劇孟事,因為司馬光不信劇孟的勢力如一“敵國”?!锻ㄨb·考異》曰:

    按孟一游俠之士耳,亞夫得之何足為輕重!蓋其徒欲為孟重名,妄撰此言,不足信也。

    司馬光以宋代人的眼光看待“游俠”,不了解漢代“游俠”的地域勢力,未免過于謹慎了?!妒酚洝酚终f:

    及劇孟死……而符離人王孟,亦以俠稱江、淮之間。是時濟南氏、陳周庸,亦以豪聞。景帝聞之,使盡誅此屬。

    其后代諸白(《索隱》:代,代郡人,有白氏豪俠非一,故言“諸”)、梁韓無辟、陽翟薛兄、陜韓孺,紛紛復出焉!

    又說:

    自是(郭解)之后,為俠者極眾,敖而無足數者。然關中長安樊仲子、槐里趙王孫、長陵高公子、西河郭公仲、太原鹵公孺、臨淮兒長卿、東陽田君孺,雖為俠,而逡逡有退讓君子之風。

    這些“俠”雖然都是霸一方的人物,所以必須一一標明其勢力范圍?!稘h書·游俠傳》曰:

    萬章字子夏,長安人也。長安熾盛,街閭各有豪俠,章在城西柳市,號曰:“城西萬子夏”。

    可見長安一城之內,“俠”即分成許多小區域,互不相犯。萬章的勢力限于城西柳市一帶,因此才獲得“城西萬子夏”的稱號。這種情況和現代大城市中黑社會的分區統轄,幾乎如出一轍。不但如此,各地區的“俠”互相尊重彼此的勢力范圍在漢代也是約定俗成?!妒酚?middot;游俠列傳》曰:

    洛陽人有相仇者,邑中賢豪居間者以十數,終不聽??湍艘娊?,解夜見仇家,仇家曲聽解。解乃謂仇家曰:“吾聞洛陽諸公在此間,多不聽。今子幸而聽解,解奈何從他縣奪人邑中賢大夫權乎?”乃夜去,不使人知。曰:“且無用。待我去,令洛陽豪居其間,乃聽之?!?/p>

    這個故事最足以說明“俠”的地域背景。郭解雖是名聞天下的大俠,但他是河內軹人,洛陽不是他的勢力范圍。他不得已而調解了洛陽的仇家,卻不愿居功,而仍要暗中以此功歸之于洛陽的“賢豪”。他的理由是“解奈何從他縣奪人邑中賢大夫權乎”,也就是說這個調解之“權”本是屬于洛陽本邑之“俠”的。從萬子夏和郭解的例子,我們可以完全證實漢代的“俠”確是“馳騖于閭閻,權行州域”的。

    “俠”和“士”一樣,在漢代首先是和宗教的力量結合了起來?!妒酚?middot;游俠列傳》中所說的“濟南氏”便是提供了一個最突出的例證?!稘h書·酷吏傳》云:

    濟南氏宗人三百余家,豪猾,二千石莫能制,于是景帝拜(郅)都為濟南守。至則誅氏首惡,余皆股栗。

    可見氏的社會勢力主要便建立在這三百多家的“宗人”上面?!稘h書》卷七十六《趙廣漢傳》云:

    新豐杜建……素豪俠,賓客為奸利,(趙)廣漢聞之,先風告。建不改,于是收案致法。中貴人豪長者為請無不至,終無所聽。宗族賓客謀欲篡取。

    杜建之例說明宗族和賓客是他的群眾基礎。此外如姻戚、鄉黨、故人等當然也都包括在內?!稘h書·游俠傳》記齊人樓護“過齊,上書求上先人家,因會宗族、故人,各以親疏與束帛,一日散百金之費”即是一例?!妒酚?middot;游俠列傳》記御史大夫公孫弘議郭解“布衣為任俠行權,以睚眥殺人”,終以“大逆無道”的罪名誅其族。這也是因為郭解的勢力來自宗族。

    由于漢代“俠”的巨大的社會勢力,他們在政治上也有舉足輕重的作用。班固說:

    自魏其、武安、淮南之后,天子切齒, 衛、霍改節。然郡國豪杰處處各有,京師親戚冠蓋相望,亦古今常道,莫足言者。惟成帝時,外家王氏賓客為盛,而樓護為帥。及王莽時,諸公之間陳遵為雄,閭里之俠原涉為魁。( 《漢書·游俠傳》)

    從這一段簡要的敘事中,我們可以認識到西漢一代“俠”在政治上的消長?,F代史學家往往強調漢代游俠的平民性,這一點自有根據。但是我們同時也必須指出:司馬遷所謂“布衣之俠”、“匹夫之俠”或“ 閭巷之俠”乃是相對于周代“封建”貴族而言,漢代的“俠”卻并不是普通的“布衣”、“匹夫”。戰國的舊貴族到了秦漢時代基本上已消失了,但新貴族則開始形成,此即趙翼所謂“布衣將相”(《廿二史札記》卷二)。漢代游俠的勢力不僅遍及民間,而且和新貴族互相援引,甚至有些“俠”本身也參加了新貴族的行列。我們試以魏其侯竇嬰與灌夫的例子來說明“俠”與新貴族之間的關系?!妒酚?middot;魏其武安侯列傳》云:

    灌將軍夫者,潁陰人也。夫父張孟,嘗為潁陰侯嬰舍人,得幸,因進之至二千石。故蒙灌氏姓,為灌孟?!虿幌参膶W,好任俠,已然諾。諸所與交通,無非豪杰大猾,家累數千萬,食客日數十百人。陂池田園,宗族賓客為權利,橫于潁川?!喾蚣揖与m富,然失勢,卿相、侍中、賓客益衰。及魏其侯失勢,亦欲倚灌夫,引繩批根生平慕之后棄之者,灌夫亦倚魏其,而通列侯宗室為名高,兩人想為引重,其游如父子然。想得歡甚,無厭。恨相知晚也。

    灌夫的父親張孟是灌嬰的“舍人”,后并改從灌姓,其本來社會身份之低微可知,灌夫本人則因灌嬰的提拔而歷任郎中將、淮陽太守、太傅等要職,顯然已成為漢初新貴族中的一分子。

    但據上引傳文,灌夫其實是一個典型的“游俠”。他和魏其侯竇嬰之間一方面是互重義氣,另一方面則是彼此以勢力相援引。竇嬰看重灌夫所擁有的宗族、賓客、田園等“權利”;灌夫也需要竇嬰所擁有的列侯、宗室等政治關系。前引班固語,說“及王莽時,諸公之間陳遵為雄,閭里之俠原涉為魁”。事實上,這兩類的“俠”在漢代初期即已存在。陳遵在哀帝時已因軍功封侯,至王莽時先后出任河南太守、九江及河內都,“凡三為二千石”。他居長安時,史言“列侯、近臣、貴戚皆貴重之。牧守當之官及國豪杰至京師者莫不相因到遵門”(見《漢書·游俠傳》)。他的經歷和灌夫極其相似,都可以稱之為“俠而優則仕”的一型。由于灌夫卷入了魏其、武安兩派政治斗爭的風暴中心,所以司馬遷將他的事跡附在此兩人傳記之內(《漢書》亦然),否則他也應該是《游俠列傳》中的人物。

    “游俠”的勢力如此浩大,社會根基又如此深厚,他們自然是在朝的新貴族所必須爭取的對象。但“游俠”的活動加深了王、侯、將、相之間的黨派分裂,極不利于統一皇權的伸展。所以班固特別指出“自魏其、武安、淮南之后,天子切齒,衛、霍改節”。班固此處的“天子”是指武帝而言。其實,早在文、景兩朝,漢廷已開始誅戮“游俠”了。不過大規模而有系統的剪除“游俠”卻是武帝時代的事。所以酷吏政治成為武帝一朝的特色?!坝蝹b”勢力發展到了西漢中期不但助長了朝廷上的黨派分裂,如上所述,而且更在地方上威脅到郡守的權力。我們可舉成為例?!稘h書·酷吏傳》:

    成,南陽穰人也?!Q曰:“仕不至二千石,賈不至千萬,安可比人乎?乃貰陂田千余頃,假貧民役使數千家。數年會赦,致產數千萬,為任俠。持吏長短,出從數十騎。其使民,威重于郡守。

    成在《酷吏傳》,是一個俠、吏兩棲的人物。他是在吏途受挫之后,才回到南陽本郡“為任俠”的。他在南陽的權勢竟然蓋過了郡守,自不能為武帝所容,所以義縱遷為南陽太守,“至郡,遂案氏,破碎其家”(同上《酷吏義縱傳》)。自武帝之世起,下至王莽時代,漢廷都一直以全力來對付“游俠”?!稘h書·游俠傳》末云:

    王莽居攝,誅豪俠。名捕漕中叔,不能得(師古曰:指其名而捕之)……中叔子少游,復以俠聞于世云。

    可見“俠”的困擾與西漢一代相終始,其所以誅不勝誅,正由于父死子繼?!皞b”幾乎事實上變成世襲了,雖然并不合法。

    小草免费高清在线视频,日本高清在线看片免费视频手机在线观看 <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <蜘蛛词>| <文本链> <文本链> <文本链> <文本链> <文本链> <文本链>